قارا گونئی

"سن آدیی یازموشه ی؟" یایین سون گونلرینده او زمانلار بیربیریمیزدن سوروشدوغوموز سورغولاردان بیری ایدی. پاییزین اولینده مدرسه یه گئده جییک. نه مدرسه بیزی سوسدوران یئره. 60 ینجی ایل ایلک مدرسه یه آیاق باسدیغیم گونلر، معلمیمیز کردرلی اسفندیار فرهادبیگی ایدی. اوزمانلار مرغئی ده معلمی، مدیری و هر درس وئرنی آقامودور چاغیراردیق. فرهادبیگی قونوسو باشقاایدی. چونکو او قونشو کنددن ایدی و آتالاریمیزین چوخوینان یولداش ایدی. ایلک آیلار هم معلمیمیز، هم مدرسه نین رئیسی ایدی. بیله سینه چوخ باغلی اولموشدوم. درسدن نئچه آی گئدندن سونرا اونون یئرینه بیر خانوم معلم گلدی و من داها درسه گئدمک ایسته مه دیم. ننه م، قاقام، فرهادبیگی و ... منی بیرچوخ خوشماخوشاللاتدیقدان سورا بالاخره بو شرطینن کی گنه فرهادبیگی معلمیمیز اولا مدرسه یه قئییتدیم. من کلاسا قئیتدیم آما معلم دگیشمه دی.

مدرسه ده ایل لر گلدی گئچدی و بیز ایل لر بویو علم اؤرگنمک یئرینه دیل اؤرگندیک و قورخوموز شفاهی ایمتحانلاردان ایدی. چونکو اوردا دانیشاجاغیدیق و اؤزگه دیلده مجبور حالدا دانیشماق نه زور. تازا من بؤلگه نین بیرینجی شاگیردلریندن ایدیم.

29 ایل او گونلردن گئچیب. هله دیلیمیز آچیلماییب. بیر شی دگیشیب آنجاق. ایندی کی مدرسه یه گئدنلر آنجاق ایکی دیللی بیلیرلر اؤزلرینی شایدده بیر دیللی. آنجاق هئچ بیریسی دگیللر: دانیشاندا "کاسه" یه "بایداچه" و "طالبی" یه " طالبو" دئییرلر.

آچیقلاما: بایداچه سؤزجوگونو بیر گون بیر "بیله سی اینن فارسجا دانیشیلمیش اولان" قیز اوشاغی بایداچا و کاسه یئرینه ایشلتدی. طالبو سؤزجوگونو نئچه ایل مدرسه یه گئدمیش اولان(بیله سی اینن تورکجه دانیشیلمیش) اوغلان اوشاغی طالبی(= تورکجه: طالوبو) یئرینه ایشلتدی . هر ایکی اوشاق مرغئی لی دیرلر.

منی آتیب ائتمه حاشا قارامیل

مدد ائیله چیخیم باشا قارامیل

آنا یوردوم آت اؤله نین یاتاغی

دونیا وارکن سنده یاشا قارامیل (ساوالی علی سیفی)

قابل فيض ائيله دی قدرت ايمان سنی

مام وطن سسلدی گل گؤزل اوغلان سنی

دين مبين ايسته دی قوچ قوزی قربان سنی

الده مسلسل تفنگ بئلده قطار فشنگ                 

باشدا نوار سه رنگ عازم ميدان جنگ

خصمه ائدن عرصه تنگ نخبه گردان و هنگ     

اكبره بنزر قشنگ ائيله دی دوران سنی

يازدی چيچكلر نه خوش تازه ديلر ترديلر          

چيخدِی گونش لاله لر گوللرينی سرديلر

اما رضا جان سنی غنچه ایكن درديلر               

سينسين الی گلچنين ائتدی پريشان سنی

گئتدی بالام گلمه دی داخی نئجه يوخلارام             

خسته هجرانيام هر گئجه سايوخلارام

هر ايگيده گؤز تیكيب هرگولو من قوخلارام         

بلكه تاپام قوخلويام بيرده رضا جان سنی

اؤلسم آجيندان اگر من قانيوی ساتمارام           

 قانيوه قان ائتمه سم راحت اولوب ياتمارام

قتليوه باعثلری اؤزگلره قاتمارام                   

 دونيا ييیه ن لر ائديب قانيوه غلطان سنی

بيلمرم الله نئجه چخدی بالامين جانی               

جانی چخنده نئجه گؤردو بو پيس دونيانی

قانلی گؤزونن نئجه گؤزله دی هر بير يانی          

سؤيله نه مدت گئچيب تا آپاريب قان سنی

جام شهادت ايچيب وئردی رضا جانینی            

حقدی كه بيز دولاياك ايندی اونون قانینی

ائتدی كمالی قلم تك تك مژگاننی                      

جوهر ائديب گؤز قانين اوخشادی الان سنی

قایناق: http://meserghan.blogfa.com/

توضیح: درج این مطلب به معنی تایید تمامی اطلاعات ارائه شده نمیباشد. کمااینکه استان مرکزی در مرکز ایران قرار ندارد(مرکز ایران استان یزد است) و در مورد تعداد روستاهای ترک زبان و ... نیاز به تحقیقات و آمار دقیقتری میباشد.

استان مرکزی تقريبا در مرکز ايران قرار دارد. اين استان از شمال به استان هاي تهران و قزوين، از غرب به استان همدان، از جنوب به استان هاي لرستان و اصفهان و از شرق به استان هاي تهران، قم و اصفهان محدود است. اين استان با مساحتي معادل 29،530 کيلومتر مربع حدود 1، 82 درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است. بر اساس آخرين تقسيمات کشوري درسال 1385 استان مرکزي داراي 8 شهرستان، 15 بخش، 19 شهر، 60 دهستان و 1،394 آبادي داراي سکنه و 46 آبادي خالي از سکنه است. مرکز اين استان شهر اراک است. شهرهاي مهم اين استان عبارت اند از: خمين، ساوه، محلات، دليجان، تفرش، شازند و آشتيان و اراک.
 جمعيت استان طبق آخرين سرشماري نفوس و مسکن در سال 1385 بالغ بر1326826  بوده است که از اين تعداد1015375  باسواد بوده اند.
بيشتر مردم استان مرکزي به زبان فارسي سخن مي  گويند. در دليجان مردم به زبان راجي حرف مي زنند که ريشه در زبان مادي دارد.
در کنار فارسي گويش  هايي مانند لري و لکي و وفسي و همچنين در بسياري از روستاهاي اطراف مناطقي مانند اراک، سربند و ساوه و شهرهايي مثل شازند و خنداب، ترکي آذربايجاني و ترکي خلجي نيز رواج دارد. زبان کردي در اين استان در ميان ايل کلهر ديده مي  شود و زبان راجي نيز در مناطقي از دليجان و محلات و نراق استفاده مي  شود.زبان تاتي نيز در برخي قسمت ها مانند شرا، کزاز و سربند صحبت مي  شود.همچنين اقليت  هاي مذهبي مانند ارامنه و زرتشتيان و تعداد کمي از يهوديان نيز در استان موجود هستند که به زبان خويش سخن مي گويند. شمار روستاهاي فارسي  نشين در استان بيشتر از روستاهاي ترک نشين است و در زبان ايشان ته لهجه اي ديده مي  شود. در گروه  هاي ترک زبان مناطق مختلف استان هم  چون شهرستان خمين، زبان ترکي کم کم به دست فراموشي سپرده مي  شود و به جز چند روستا جوانان رغبتي به يادگيري و استفاده از آن، ندارند.
کوير و درياچه ميقان
در شمال شرقي شهر اراک و در منطقه فراهان سفلي درياچه فصلي قرار دارد که در فصل بارندگي پر آب شده اند و در فصول خشک به صورت باتلاق ونمکزار در مي آيد که به کوير يا درياچه ميقان شهرت دارد.
خاک اين منطقه از مارون و رس بوده و در هواي مرطوب و باراني نرم مي شود. هنگاميکه رطوبت هوا کم مي گردد، قدرت تبخير افزايش يافته و گنبدها و طبقات نمکي، شکل مي گيرد. اين طبقات و لايه هاي نمکي تمامي سطح درياچه را پوشانده و از فاصله دور سفيد برفي جلوه مي دهد. مردم از حفره ها و گودال هاي اطراف درياچه، نمک استخراج کرده و بعد از تصفيه به مصرف مي رسانند.
زيبايي اين درياچه در تمام ايام روز به ويژه در هنگام طلوع و غروب خورشيد شگفت انگيز بوده و جلوه ها و سراب هاي ايجاد شده ي آب هر بيننده اي را متحير مي سازد. مساحت درياچه بين 100 تا 110 کيلومتر مربع بوده و حدود 1655 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. درياچه در فصل پاييز و زمستان زيستگاه پرندگان مهاجري است که از نواحي سرد سيبري به سوي سرزمين هاي گرمسيري سفر مي کنند.
کوير ميقان يکي از مهمترين معادن سولفات سديم جهان را در اختيار دارد. ذخاير سولفات سديم اين معدن بيش از 45 ميليون تن برآورده شده است که در صورت استخراج و تصفيه مي تواند علاوه بر تامين نياز داخلي به اکثر کشورهاي جهان صادر شود.
در اطراف درياچه و کوير، گياهان شورزاري وجود دارد که به قره داغ معروف است. اين گياه که بومي منطقه مي باشد همانند سدي پيش روي شن هاي روان را گرفته و به صورت چتري بزرگ شاخه هاي خود را بر روي تپه هاي ماسه اي مي گستراند.
ريشه هاي اين گياه به نم و نفوذ پذيري ماسه ها به سرعت در داخل تپه هاي ماسه اي نفوذ کرده و مانع پراکندگي ماسه ها مي شود.
ابتدا گياه قره داغ بر روي زمين هموار رشد مي نمايد و به مرور که ماسه ها به حرکت در مي آيند بوته هاي گياه به عنوان سدي جلوي حرکت ماسه ها را گرفته و براي جلوگيري از غرق شدن در ماسه ها، خود را به طرف بالا مي کشانند. اين گياه که به قهرمان کوير مشهور شده به صورت طبيعي باعث تثبيت شن هاي روان گرديده و هم اکنون حدود 39000 هکتار از زمين هاي اطراف کوير را پوشانده است. گياه قره داغ از گونه نيتراريا شوبري و خانواده زيگوفيلاسه بوده و در فصل بهار گل هاي کوچک قرمز و ارغواني مي دهد. ميوه قرمز و کوچکي همانند دانه هاي تسبيح و خوشه هاي آلبالو در تابستان به ثمر مي رسدکه در گذشته براي صنعت رنگرزي استفاده شده است. دانه، برگ و سرشاخه هاي اين گياه در اواخر فصل تابستان مورد تعليف دام هاقرار مي گيرد.
راههاي دسترسي
1- جاده اراک به فرمهين، دوراهي داود آباد (20 کيلومتر شمال و شمال شرق شهر اراک) دشت گياهان قره داغ در ضلع جنوبي جاده نمايان است.
2- جاده اراک به فرمهين، شهر داود آباد، روستاي ده نمک، جنوب روستا، بعد از عبور از مزارع کشاورزي به درياچه نمک وکوير ميقان مي رسيم.
با وسيله نقليه سواري تا نزديکي درياچه مي توان رفت
 موزه صنايع دستي "حسن پور" اراک با قدمتي 200 ساله
 موزه صنايع دستي "حسن پور" نيز به عنوان يکي از بناهاي قديمي و مجموعه تاريخي بازار اراک با قدمت دويست ساله داراي ويژگي هاي منحصر به فردي است که چشم هر ببننده اي را خيره مي کند.
 منزل حسن پور در بافت تاريخي بازار اراک و در محله چهارسوق آن به فاصله 5متري از راسته بازار واقع شده است بطوري که از منزل مذکور مي توان به قديمي ترين مدرسه يعني سپهداري ، قديمي ترين حمام به نام چهارسوق و قديمي ترين بانک " بانک شاهي" دسترسي پيدا کرد.
 اين بناي قديمي و زيبا داراي دو قسمت شبستان واعيان نشين مي باشد ، سراسر قسمت اعيان نشين از طريق گذرگاه ها و درها به هم ارتباط دارند بدين جهت مکاني مناسب جهت ارائه آثار هنري مي باشد. اين بناي ارزشمند با ششصد متر مربع مساحت از دو بخش حياط و بنا تشکيل شده که عمارت آن در دوطبقه تحتاني و فوقاني شامل بيست حجره است و در سال  83به موزه تبديل شده است.

منبع: http://www.afarineshdaily.ir

توی مرکز ما گاهی اوقات آقای ولیئی از فرصت استفاده می کنه و زمانیکه اعضا بیکار می شن آنها را دور خود جمع می کنه و چون علاقه خاصی خودش به ترکی داره و نمی خواد  زبان ترکی از یاد بره  بین اعضا مسابقه برگزار می کنه و از اعضا کلمات ترکی می پرسه و به آنها جایزه برچسب می ده و این بین اعضا بسیار جالب وجذاب شده و هروقت کارشان تمام میشه دور آقا ولیئی جمع میشن وبه اجرای مسابقه می پردازند. و شعار ایشان این است که ترکی را پاس بداریم .

هندودر در ویکی پدیا:

دهستان هندودر یکی از دهستان‌های شهرستان شازند در استان مرکزی است. زبان اصلی مردم قبلا ترکی آمیخته به اصطلاحات قدیمی ایران(پهلوی)بوده است ولی اکنون بیشتر سکنه آن که از اطراف به آن کوچیده‌اند فارسی صحبت می‌کنند. ساکنین دائمی این شهر حدود 2000 نفر می باشند، و نام خانوادگی غالب در این شهر کارخانه، علی قورچی، کاپله و ... می باشد. آب وهوای معتدل کوهستانی دارد.دارای بارندگی زیاد اکثرا بصورت برف است (بیش از 5۰۰ میلی متر). تابستانهای بسیار خنک دارد. در نزدیکی این شهر سد هندودر قرار دارد که هرساله پذیرای هزاران گردشگر از نواحی مختلف استان می باشد، همچنین در این سد پرورش ماهی نیز به روش قفسه ای انجام می گیرد، و بسیاری از گردشگران برای ماهیگیری یا خرید ماهی به این منطقه می آیند. سد هندودر و پیست اسکی پاکل در اطراف آن از تفرجگاههای این شهر است.

این شهر دارای مراکزی مثل ورزشگاه سرپوشیده - پاسگاه انتظامی - اداره ثبت احوال شهرداری - کتابخانه عمومی - اداره آموزش و پرورش - خوابگاه های شبانه روزی دخترانه و پسرانه برای مقاطع راهنمایی و دبیرستان و سایر ادارات خدمات شهری و آب لوله کشی بهداشتی و برق و تلفن و لینک اینترنت است. هندودر :دارای آب وهوایی نسبتا گرم درفصل تابستان زمستان دارای آب وهوایی نسبتا سرد وخشک درفصل پاییز دارای آب و هوایی ملایم وکمی سرد همراه با وزش باد وگردوغبار هندودر در فصل بهار زیباترین فصل راداراست باغهای اطراف شهروسدکه درقسمت شمالی شهر هندودر قراردارد چشم اندازی وسیع وزیبا را به معرض نمایش قرارمی دهد وجمال وزیبایی آفرینش خداوند بهتر جلوه می کند همانند آب وهوای بهاری دلهای پاک وبهاری درشهرجای گرفته اند مردمی بااخلاق وباصفا وانقلابی وولایتمداری ومیهمان دوست دارد اززمان شکل گیری انقلاب شکوهمنداسلامی سالهای ۵۶ و۵۷ و۵۸ تاکنون حضوری فعال درعرصه های فرهنگی واجتماعی وسیاسی و... داشته اند درزمان ودوران دفاع مقدس نیز زنان ومردان حمایت بیدریغی از نظام وانقلاب و این مرزوبوم داشته اند تعدادبیش از ۲۰ شهید تقدیم این نظام مقدس جمهوری اسلامی نموده اند روحشان شاد و راهشان پررهروباد . هندودر مردمان مذهبی دارد که مصداق آن را می توان از مساجدعظیم وپررونق آن فهمید با همت وتلاش خودجوش وباهمیاری تمامی ملت ساکن درهندودر ومقیم تهران اراک وشهرهای دیگر اقدام به مرمت وبازسازی مساجد نموده اند مسجد امام حسین ع ومسجد صاحب الزمان ع که همیشه مساجد با وجود مومنین نمازگزاروبااعتقاد نورانی تر می شوند. [۱] در ضمن در 18 تیرماه 89 شهردار این شهر آقای م ج پور به علت فساد اخلاقی برکنار شده است

مهمترین روستاهای این دهستان عبارتند از:

• ده گل زرد عبدي
• ده آقبلاغ محمد حسين خان
• ده آبخشان
• ده نیازاغه
• ده مالمبر
• ده داود
• ده کوثر
• خمستان
• چال هما
• علی قورچی
• ده مهدی
• ده حسین. بجز روستاهاي گل زرد عبدي، مالمير، چال هما و چنارستان زبان بقیه ترکی است. البته با آذری بسیار متفاوت است.

قایناق: http://urmiyekalasi.blogfa.com

شعری از حاج عبدالرحيم اسماعيلي كبودرآهنگي:

نولايدي سير-مه و سال قهقرايه دؤنئيدي

باشيمدا بو آغاران توٍكلريم قرايه دؤنئيدي

كهولت عالمي تبديل اولايدي فصل-شبابه

بو بينوا بدنيم بيرده بير نوايه دؤنئيدي

دوباره دن او دوٍشن ديشلريم گلئيدي دهانه

صدف كيمي دوٍزولوب لعل-پربهايه دؤنئيدي

بو سرو-قامتين اي كاش دؤنمه­ييدي كمانه

بو زرد گونه­لريم سيب-سرخ سايه دؤنئيدي

نه يوٍز وئرئيدي بو جور ضعف و نحف و غصه وجوده

نه قلبمين ايشي پيوسته آه و وايه دؤنئيدي

چاتايدي فصل-زمستان رنج و محنه بهاره

نشاط قيلماغا عؤمروم شناسي پايه دؤنئيدي

زمان مكثي بو ناكامليقلارين قوتارايدي

ملال و غصه باشيمدان بسان-سايه دؤنئيدي

گئدئيدي ليله-نسيان گلئيدي روز-حواسيم

اوٍرك دريچه سي مرآت-پرجلايه دؤنئيدي

ائشيتديگيم دئديگيم داخي چيخمايايدي ياديمدان

قواي-مدركه سرحد-اعتلايه دؤنئيدي

نگار-طبع روان تر دماغ اولايدي هميشه

فضاي –علمده دل طايري همايه دؤنئيدي

كبد مرتب اولوب كليه ايشله يئيدي مرتب

امور-معده و اثني عشر قوايه دؤنئيدي

جوانليغيم قاييديب يبرده قدرتيم چوخالايدي

گئدن فنايه گئچن گوٍنلريم بقايه دؤنئيدي

توٍكندي غفلت ايلن عؤمر باشه چيخدي جوانليق

نولايدي بيرده پوزولموش چمن صفايه دؤنئيدي

عدو گؤزو كور اولوب گورميييدي روز-وباليم

جهاندا گوزلري عقبي كيمي عما يه دؤنئيدي

هزار حيف دونمز شَبابه عالم-پيري

مگر جهان فنا سير ائديب بقايه دؤنئيدي

چاتايدي بحري-نالان نولايدي اوج-كماله

سولان اوٍرك فرح ايلن چمن­سرايه دؤنئيدي

سعادت ابديه اولايدي شامل-حالي

اؤلنده بلكه يئري جنت-عليايه دؤنئيدي

قایناق: ديوان بحري(بحرالأنين)- جلد دوم-نشر نويد اسلام-قم-تابستان 1378