X
تبلیغات
قارا گونئی
تورکجه ادبی، کولتورل، فولکلوریک و توپلومسال قونولاردا چالیشان وبلاگ
قدیم زمان توی اولاندا، تویدان قاباق کوره کن طرفیندن گلین ائوینه تانقا یوللاردیلار. یانی تویدا خرجلنن: اون، ات، اودون، یاغ، پوتا و بونلار کیمی زادلار آپاریلیردی و بونلارا تانقا/ تانخا دئییلیردی.
+ نوشته شده در  شنبه دهم اسفند 1392ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

بویوک عاشیق مسیح الله رضایی دن اؤیرندیگیم فلسفی بیر دعا:

هئچ ایگیدین تاباغیندا چؤره گی بیر اولماسین، یئیه ر توکنیر یئمز آج قالار...

والله خیر حافظا و هو ارحم الراحمین

+ نوشته شده در  شنبه سوم اسفند 1392ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

ای آقالار جان جسددن چیخاندا

قووم قارداش بیزی دئسین آغلاسین

قبریمی قازسینلار یول کیناریندا

گلیب گئدن دووا وئرسین آغلاسین

 

چون جوان اؤلورم عالملر بیلسین

دوستلاریم آغلاییب دوشمنلر گولسون

رفیقلریم قبریم اوستونه گلسین

قوجا جوان پیر و جوان آغلاسین

 

توی حناسین قویمامیشام الیمه

اجل خلعتینی سالدی بوینوما

نامامی یئتیرین منیم ائلیمه

ائل و طایفام فامیللریم آغلاسین

 

اوزاخلاشدی یار بیزیمنن آراسی

سینه مده سیزیلدار هیجران یاراسی

بیر درده دوشموشم یوخدور چاراسی

ارسطو افلاطون لقمان آغلاسین

 

یار الینه گئچیرتیدیم اللریم

اگم بوداغینی درم گوللرین

خبردار ائیله یین گنجه ائللرین

گنجه شوشه داغیستانلار آغلاسین

 

کرم دییه ر نکام گئتدیم دونیادان

لاچین لار تک زیندان اولدوم لووادا

نامامی یئتیرین آتام زییادا

آتام کیمی یوردو ویران آغلاسین

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و چهارم مرداد 1391ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

حضرت مهدي(عج) و حضرت علي اكبر(ع) عزيز ولادت گونلريني قوتلاياركن، عزيز اوخوجولارا بيلديرمه لي ييك كي بو گؤزل بايرام گونلرينده حكيم تيليم خان عزيزله مه مراسمي، ساوانين ارشاد اداره سي، نووارانين بخشداري سي، حكيم تيليم خان محلي موسيقي گروهو و مرغئي شوراسي و دهياريسي طرفيندن قورولاجاق. مراسمين چاغ و يئري بئله دير:

چاغ: يكشنبه گونو، تير آيينين 26 سي (26/4/90)

يئر: ساوا- نوواران- مرغئي كندي.

*****

ضمن تبريك ميلاد مبارك حضرت مهدي(عج) و ولادت حضرت علي اكبر(ع)، به اطلاع مي رساند مراسم بزرگداشت حكيم تيليم خان ساوه اي با همكاري اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي ساوه، بخشداري نوبران، گروه موسيقي محلي حكيم تيليم خان و شوراي اسلامي و دهياري روستاي مراغه برگزار مي گردد. زمان و مكان مراسم به شرح ذيل مي باشد:

زمان: يكشنبه، 26/ تيرماه/ سال 1390

مكان: ساوه- بخش نوبران- روستاي مراغه

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و دوم تیر 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

كرَجين يئرلي آشيقي، بالاخان دانش بيات لا مصاحبه

مصاحبه با آشيق بومي كرج، بالاخان دانش بيات

منبع: نشريه دانشجويي آواز آفتاب- دانشگاه آزاد اسلامي كرج صاحب امتياز: حميد احمدزاده تيليم خاني- سال اول شماره 2- تير 1380(ش)

قوشلار قاناديندا قارداش سوراغيندا

نئچه ايل بوندان اول رحمتليك علي كمالي بؤيوك شاعر و عارف تيليم خاني دونيا بويوندا تانيتديردي. آمما نه يازيق كي رحمتليك علي كمالي بو دونيادان كؤچندن سونرا يادا سالينميش تيليم خان ياواش ياواش ياددان چيخيردي. تا اينكه من بير گئن بير عالم و عاشيق سئور دوستوم آقاي زين العابدين جعفري و هابئله بير آيري بيليجي دوستوم درويش خان بهروان ايله بو زمينه ده دانيشاندا اونلار هر ايكيسي ده تيليم خان تحقيق ائله مگين ايلك آدديميني اوستاد آشيق بالاخان دانش بيات دان آسيلي بيلديرلر. او يوزدن بيز آشيق لا بير مصاحبه ائتمگين قرارينا گلديك. بوتون كولتور سئور تورك وطنداشلاريميزدان خواهش ائليريك هر جور شعر و يا مطلب و يا اليازمالارسي تيليم خان دان وارلاري ديرسا دانشگاهين آدرسينه گؤندرسين لر تا اؤز آدلارينا مجله ده چاپ اولونسون.

ائل آشيقي آشيق بالاخان دانش بيات لا مصاحبه:

س- اوستاد ممكن اولورسا اؤزونوزو تانيتديراسيز اوخوجولارا.

ج‌-     منيم سيجيل آديم حيدرعلي دانش بيات دير كي ائل ايچينده بالاخان آدينا تانينميشام. من 1310(ش) دا اينديكي شهريار شهرستانيندا اولان محمود آباد قصبه سينده،آنادان اولموشام

س‌-   سيزين خانواده (عائله) نيزده سيزدن سونرا يئنه ده آشيق واريميش؟

ج‌-     اورا قدر كي من بيليرم يوخ. فقط منيم دايي لاريم كي شهريار منطقه سينده ياشاييرديلار شعر و سازا علاقه لري واريدي.

س‌-   موسيقي و هنر ساحه سينده سيزين اوستاديز كيم اولوب؟

ج‌-     من 18 ياشيما قدر اءزومون شخصي علاقه م اولدوغو اوچون ساز گؤتوردوم. آمما ياواش ياواش بيلديم كي اوستاد گؤرمه ميش هنر و موسيقي درياسيندا غواص ليق ائله مك ممكن دگيل. من او زمانين مشهر آشيقي اولان آشيق يوسوفون حضورونا گئديب و آلشار كندينده ياشايان آشيق يوسف قره خانلي دان آشيقليق اؤرگنديم.

س‌-   اوستاد ائله كي دئييرلر آشيق يوسف قره خانلي تيليم خان مكتبينده اوستادليغا چاتميشدي.

ج‌-     البته آشيق يوسف قره خانلي نين اوستادليغينا سؤز يوخدور. او بوتون تورك فولكلورونون بيرينجي عالم لريندن ساييليردي و او جور كي اؤزو دئييردي اونون اوستادي سنگك- مرغئي لي آولان آشيق محمد حسن هنرمند كي اودا آشيقليقي آتاسيندان يعني آشيق كرم دن اؤرگنميشدي. آشيق كرم ده آشيقليغي آتاسي شاعر و و آشيق توركمن محموددان اؤرگنميشدي. نئجه كي بيلرسيز توركمان محمود تيليم خانين نوه سي دير.

س‌-   اوستاد سيزين فيكرينيزچه نئجه ائيلماق اولار بؤيوك تيليم اني بوگون هنر و شعر سئور تورك ديللي ايرانلي باجي قارداشلاريميزا تانيداق؟

ج‌-     هر كس اليندن گلن قدر گرك چاليشا. آمما بوندان علاوه بو وظيفه ني گرك دولت بوينونا آلا. يعني اداره ارشاد اسلامي كرج و آيري مدنيت ائولري مثلا دانشگاهلار و راديو تلويزيون اداره لري گرك تحقيقي برنامه قويوب و بو مظلوم و حقّي آياق آلتيندا قالان شاعري هنر سئور ميللتيميزه تانيتسينلار. باخين بيز اگر اؤز غني فرهنگيميزه دايانساق و اؤز بالالاريميزي گئچميش فرهنگيميز ايله تانيش ائيله سك اوندا غرب فرهنگي بيزيم بالالاريميزي بيزدن آييرابيلمز. شاه زمانيندا تورك فرهنگي خارجي و گلمه فرهنگ ساييلاردي آمما غربي فرهنگ مترقي آدلانيردي. ائيله كي بير عده بيلمز آداملار اؤز بالالاري ايله اؤز آنا ديللرينده دانيشميرديلار و بيز گرك  گرك ائله بوردان باشليياق. يعني ايراندا ايرانلي اولان قوملارين فرهنگ و مدنيت لرينه ارزش قائل اولاق و بيلك كي هر كس اؤز آنا ديليني ايسته مه سه آيري ديله ده عشق و اورك باغليليغي اولابيلمز.

س‌-   تيليم خان بير چوخ شعرلرينده تيكمه داشلي خسته قاسيمدان آد آپارير. بونلارين بير بيري ايله ارتباطي اولوبدور يا يوخ؟

ج‌-     چون خسته قاسم تيليم خان دان قاباق ياشاييب يعني نادر شاه زماني و اونا گؤره خسته قاسم تيليم خانا اوستاد ساييلابيلر و حتي تيليم خان بير شعرينده شكسته نفس ليك ايله دئيير:

خسته قاسم هرنه بيچيب، بيز اونون خوشه چيني اولموشوق.

س- سيزين دليليز وار كي خسته قاسم نادر شاه زماني ياشاييب؟

بلي خسته قاسم بسر شعرده دئيير:

سنه دئييم دده قاسم

اورگينده زده قاسم

نادر شاهين هيبتيندن

گليرسن پياده قاسم

س- اوستاد ايندي بير نئچه شعرده تيليم خان دان اوخوجولاريميزا هديه وئرين:

تيليم خانين بير نصيحت لي شعري وار جوانلارا، اونو سيزين كجله نيزه دئييرم:

جانيم اوغلام سندن منه امانت

بير اصيل آروادين قيزين آلگينان

آچيق جمالينا خوش رفتارينا

آغزيندان سلامين سؤزون آلگينان

 

ياخشي جوان گئديب پيس گؤزل آلماز

پيس گؤزل ياراسي جاندا ساغالماز

هر ساري خيرچادان بيل قوهون اولماز

بير اصيل تيك دن قوهون آلگينان

 

تيليم دالين داييپ بير قارلي داغا

باغبان اولگينان عاليشان باغا

تلسمه اورگينه همدم آلماغا

دولان بير دردينه درمان آلگينان

*****

بو شعري آقاي درويش بهروان بؤيوك تيليم خان دان نقل ائله ييب ساغ اولسون:

شيخ صنعان اولوب ترسا سئوميشم

دوغرو يوللاريمي كج ائيله ميشم

سالك محنتم برآب اولموشام

اؤزوم اؤز نفسيمه گوج ائيله ميشم

 

....

س‌-   اوستاد مصاحبه ميزين سونوندا نه يوللار هنر سئونلره گؤستريرسينيز؟

ج‌-     من بير دده كيمي عؤمرومو تورك مدنيتي يولوندا قويموشام. سيز اوولادلاريمدان ديلگيم بودور كي حيف دير اينسان بوجور اؤز ملي وارليغيندان و ادبي گنجينه سيندن ال گؤتورسون. باخين بو گون مترقي انسانلار آغير خرجلر ايله گئديب يئرلرين آلتين قازيب اؤزلري ايچون (چتين اوخونان داش يازلاردا) هويت آختاريرلار آمما نه يازيق كي بيز اولدوغو ادبي ارثيميزي باشينا بيراخيب حتي اونون يوخ اولماسينا-دا چاليشيريق. هردن بئله نظريمه گليركي گؤره سن تيليم خان شعرلرني اؤز آ‹اديلينده دئمه سيدي بوجور مظلوم اولاردي؟ البته كي يوخ. اوندا دانشگاهلاردا اونون اليازمالاريني گؤز اوستونه قويارديلار. حتي تيليم خان شناسي مكتبيده يولا سالارديلار. من سيز بالالاريمدان ايستگيم بودور توتدوغوز ادبي، هنري و ملي يولونوزدا ثابت قدم اولون. ايشالله اللهين كؤمگي ايله بير غيرت لي انسان تاپيليب تيليم خانين دا شعرلرين كتاب حالينا گتيره ر.

مصاحبه ني آپارانلار: حميد احمدزاده(تيليم خانلي) و حسين مرادي.

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیستم تیر 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

همايش بزرگداشت حكيم تيليم خان در ساوه برگزار مي شود
ايرنا: رييس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي ساوه گفت: همايش بزرگداشت حكيم تيليم خان 26 تير ماه با حضور شاعران، محققان، پژوهشگران و هنرمندان اين شهرستان برگزار مي شود.
 
'علي شعباني' روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: علاقه مندان مي توانند آثار خود را در قالب شعر و مقاله در خصوص راز ماندگاري ، جنبه هاي هنري شامل موسيقي،شعر،سبك هاي ادبي، تحليل سبك شناسي اشعار تيليم خان وعرفان و معنويت و منزلت انسان وسيماي اهل بيت (ع) در اشعار تيليم خان به دبيرخانه همايش ارسال كنند.
وي بيان كرد: دبيرخانه اين همايش در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي اين شهرستان مستقر است و تا 15 تير ماه آماده دريافت آثار علاقه مندان توسط هنرمندان مي باشد.
شعباني گفت: حكيم تيليم خان، شاعر تواناي و تركي سراي شهرستان ساوه بوده است كه در سرودن اشعار در سالهاي دور دست توانايي داشته است.
 
*****
همايش بزرگداشت حکيم تيليم خان شاعر ترک زبان ساوه تيرماه امسال برگزار ميشودرئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي ساوه هدف برگزاري همايش را احياي فرهنگ فردي و محلي / تکريم مفاخر فرهنگي ادبي / محلي / شناساندن افکار و اثار مفاخر فرهنگي هنري به نسل جوان / عنوان کرد شعباني افزود : سيماي اهل بيت (س) در اسناد تيليم خان / تحليل شرايط فرهنگي و اجتماعي روزگار حيات تيليم خان / جلوه هاي امر به معروف و نهي از منکر در اشعار ايشان / جنبه هاي معنوي افکار تيليم خان / موضوعات همايش است وي گفت : دبير خانه فعاليت خود را از بيستم خرداد با توزيع فراخوان در سطح استان هاي مرکزي /همدان / قم / قزوين / اذربايجان غربي و شرقي / زنجان / لرستان و البرز و فارس شروع کرده است

اين همايش بيست و ششم تير در روستاي مراغه واقع در بخش نوبران ساوه برگزار مي شود.

منبع: صدا و سيماي استان مركزي http://markazi.irib.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=8623&Itemid=279

+ نوشته شده در  شنبه بیست و هشتم خرداد 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

 

منبع: سایت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ساوه: http://savehershad.ir/ershad/Index.php

هوالجميل

همايـــش بزرگـداشــــت حکــيـــــم تیلیم خان

اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوه با مشارکت بخشداري نوبران و انجمن شعر و موسيقي محلي حکيم تيليم خان ،  همايش بزرگداشت حکيم تيليم خان را برگزار مي نمايد . لذا بدينوسيله از کليه محققين ، پژوهشگران و علاقمندان دعوت به عمل مي آيد تا آثار خود را ( شعر و مقاله ) در محورهاي ذيل به دبيرخانه همايش ارسال نمايند .

محورهاي ديني :

۱- تجلي قرآن در آيينه اشعار تيليم خان

۲- جلوه هاي نيايش

۳- سيماي اهل بيت (ع) در اشعار تيليم خان

محورهاي اجتماعي :

۱- بررسي آثار تيليم خان با رويکرد تقويت روحيه تعاون و وحدت در اقوام ديني

۲- منزلت انسان در آيينه اشعار تيليم خان

۳- تحليل شرايط فرهنگي و اجتماعي روزگار حيات تيليم خان

محورهاي اخلاق و تربيت :

۱- عرفان و معنويت در آثار تيليم خان

۲- جلوه هاي امر به معروف و نهي از منکر در اشعار ايشان

۳- پندها و اندرزها

محورهاي فرهنگ و ادب :

 ۱- تحليل سبک شناسي اشعار تيليم خان

۲- راز ماندگاري تيليم خان

۳- جنبه هاي هنري اشعار تيليم خان ( موسيقي ، شعر ، سبک هاي ادبي و ... )

شرايط پذيرش آثار :

۱- اصول علمي مقاله نويسي ( چکيده ، واژه هاي کليدي ، مقدمه ، خلاصه مقاله ، در يک صفحه A4 )  رعايت گردد .

۲- مقاله بيش از بيست صفحه نباشد .

۳- مقاله ارسالي با نرم افزار Word  و با قلم 14 ارائه گردد .

۴- cd مقاله به همراه خلاصه آن از طريق پست پيشتاز به دبيرخانه همايش ارسال گردد .

۵- آثار ارائه شده با مشخصات کامل فردي ( تحصيلي، شغلي- نشاني پستي و تلفن ) به دبيرخانه همايش ارسال گردد .

۶- به مقالات برتر جوايز نفيسي اهدا مي گردد .

* ضمناً لازم به ذکر است که مقالات برگزيده در ويژه نامه تخصصي همايش به چاپ خواهد رسيد .

نشاني دبيرخانه همايش :

استان مرکزي -شهرستان ساوه-خيابان دکتر شريعتي-ميدان مادر - اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوه

مهلت ارسال آثار : 15 تيرماه 90                  زمان برگزاري همايش : 26تيرماه 90

تلفن هاي تماس : 2223220-0255    ،     2223240-0255      نمابر : 2222233 - 0255

پست الکترونيکي : Ershad.news@gmail.com Ershad.news@gmail.com آدرس سايت : www.savehershad.ir

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

ساوانین نوواران بولگه سینین آقداش کندیندن اولان صفرعلی غیبی خرداد آیینین اون یئددیسینده(۱۷/۳/۹۰) آقداش کندینده تانری رحمتینه قوووشدو. رحمتلیک شاعیرین جسدی آقداشین مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلیبدی. او مرحومون ختم مراسمی تهران دا بازار گونو خردادین ۲۲ سینده (یکشنبه 22 خرداد)اولاجاقدیر. ختم مراسمینین آدرسی و زماني:

- تهران- شهرک ولی عصر - خيابان شهيد رجايي شمالي- خيابان ش اكبر حسيني- پ ۹۰- حسینیه آقداشیها

- بازار(يكشنبه) گونو خردادين ۲۲ سي(۲۲/۳/۹۰)- ساعت ۳۰/۱۵ الي ۱۷

رحمتلیک صفرعلی غیبی دن بیر شعر:

سپاس و حمد اول خالقه کی یکتادور
قدیم و لم یزل و لاشریک و همتادور
کی ذات- پاکی هامی ممکناته غالب دور
علیم و عالم و حاکم و حلیم و دانادور
یئری گؤگو هامی ممکناتی خلق ائله ین
کی هم سمیع و بصیر حی و هم توانادور
ائدیبدی خلق هامی جن و انسی دام و ددی
کی ذات- اقدسی هر عیب دن مبرادور
تمام خلقت و جنبنده نی ائدن مرزوق
رحیم و راحم و رحمان خدای-بینادور
کی ناامید ائله مز بنده سینی لوطفوندن
دئمز بیریسی دیر اعلی بیریسی ادنی دور
تمام جن و بشر وحش و طیر و جنبنده
کی ریزه خوار ولی و نعمادور
تمام گبر و مجوس و سیاه و سرخ و سفید
وظیفه خوار در- کردگار یکتادور
الها دست نیازینی بنده غمگین
دوتوبدو درگهوه صاحب- خطایادور
باغیشلا جرمینی یارب به سید ثقلین
اؤز آدین حرمتینه غافرالخطایادور
غریق لجّه عصیانم عفو ائله یارب
گلیبدی درگهوه صاحب- تمنادور

ایلگیلی لینک و قایناق: http://aghdashrosta.mihanblog.com/post/6

+ نوشته شده در  پنجشنبه نوزدهم خرداد 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

اوستاد آشیق مسیح الله رضایی

سال گذشته مطلبی کوتاه نوشتم درمورد آشیق مسیح الله رضایی که مورد توجه عده زیادی از دوستداران فرهنگ آذری و عشایری کشورمون حتی خارج ازکشور قرارگرفت .

 آشیق مسیح الله رضایی از چهره های ماندگار آذری زبان کشورمان است که حتی برخی خواسته اند ایشان را به نام خودشان مصادره کنند. ایشان در۲۲ کیلومتری آوج که موقعیت آن را درنقشه سایت نشان داده ام درروستای پرسبانج ( پريسبانا ) بدنیا آمده و رشد و اعتلا یافته اند نام پدر ایشان کربلایی ولی و نام مادرش صاحب سلطان بود که هر دو در این روستا مرحوم ومدفون هستند. برادران ایشان درمحله عباس آباد شهریار در استان تهران زندگی می کنند.

 اوج آوازه و شهرت ایشان قبل از انقلاب ایران بوده و یکی از پرآوازه ترین آشیق های ترکی است که دربین عشایر و اذری زبان ها شهرت خاص دارد. او درزندگی شخصی خود نیز عاشق بود و ازدواج با همسرش نیز همچون داستان های افسانه ای اش سرشار از عشق و سرگشتگی بوده که بعد از فراز و نشیب هایش به مقصود رسید (البته بقول خودش شاید همسرش عاشق اوبوده). 

نوارهای کاست او در استریو خیام قم تکثیر و در بین دوستداران وی به سرعت منشر می گردید. آرم مخصوص کبوتر (گؤگرچین ) لوگوی معرف نوارهای او بود. داستان کوراوغلی- اصلی وکرم - بئش بئش - و... شنوندگانش را پای رادیو ضبط ها میخکوب می کرد و عده ای را به وجد می آورد. عده ای نیز آن قدر غرق در شخصیت ها ومحتوای داستان های او می شدند که شاهد اشک ریختنشان بوده ام.

حضور عاشق مسیح الله رضایی درمجالس جشن و عروسی هرآذری زبان افتخاری بود که نصیبشان می شد. در دهه شصت گوشه ه ای از  نوارها خود را به تقدیر از رزمندگان و دلاوریهای آنان مزین کرد و با همراهی با تحولات انقلاب توانست درحد محدود به فعالیت های هنری خود ادامه دهد. درسال های اخیر علی رغم اجراهای محدود دچار تألمات شدید ناشی از مرگ فرزند جوان خود شد که در رثای وی نیز آهنگ های جانسوزی را زمزمه نمود.

این آشیق چهره ماندگار هنری روستای مان که بیش از نیم قرن از عمر خودرا صرف اعتلای فرهنگ باستانی آشیق خوانی آذری ها نمود همچنان دوران کهولت را درکرج ( استان البرز) سپری می نماید.

آشیق مهدی صدری یکی از هم روستاییان عزیزمان درسال هاي اخیر با صدای دلنشین خود سعی نموده پا در جایگاه این استاد مردمی نهاده وبا تلاش در پیشبرد این فرهنگ باستانی تركي آذری همچنان صدای او را زنده نگه دارد . ........

قايناق: پريسبانا وبلاگي http://paresbanaj.blogfa.com/

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم خرداد 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  | 

کتاب دده قورقود که از شاهکارهای ادبی- فولکوریک جهانی است،از یک مقدمه و 12 داستان تشکیل شده است.داستانها به نثر و نظم نوشته شده است و در خلال آنها انواع مختلف آثار ادبی شفاهی مانند بایاتی،نغمه،ضرب المثل و حتی مرثیه دیده میشود.اثری حماسی است و هر کدام از داستانها درباره دلاوریها و ماجراهای دل انگیز یکی از قهرمانها ساخته شده است.معهذا هر 12 داستان با یکدیگر نیز ارتباط دارند.در این داستانها جسارت و مردانگی و قهرمانیها و عادات و معیشت و عقاید ترکان اغوز شرح داده شده و وطن خواهی و مهمان دوستی و محبت مادر و فرزند و حرمت زنان و خصلتهای انسانی ستوده شده است.داستانها از قسمتهای منثور و منظوم تشکیل شده و نثر داستانها ساده و به زبان مردم است.اشعار داستانها در حدود دو هزار بیت است و سی در صد کتاب را تشکیل میدهد.این اشعار را اوزانها (شعرای خلق که امروز به آنها عاشیق میگویند)سروده و همراه ساز آنها (قوپوز) با آهنگهای آذری خوانده میشود.دو قسمت نثر و شعر داستانها به دنبال یکدیگر میایند.این داستانها مانند آئینه ای تمام نما فرهنگ عامیانه یا فولکلور این اقوام را در طول تاریخ نشان میدهد.

مقدمه کتاب بعدا و به قلم گردآورنده داستانها نوشته شده و نثر آن با متن داستانها متفاوت است.نویسنده کتاب و تاریخ آن معلوم نیست.ظاهرا کتاب در نیمه دوم قرن  میلادی15 تدوین شده است،ولی تاریخ و وقایع داستانها قدیم تر است.خود اینجناب با در نظر گرفتن تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده ام که این داستانها در آذربایجان و شرق آناطولی و با الهام از وقایع تاریخی ساخته شده است.منتها ریشه آنها تا آسیای میانه میرسد.از نظر خصوصیات زبانی مربوط به زمانی است که هنوز ترکی آذربایجانی از ترکی آناطولی جدا نشده بود.یعنی،همانطور که در مقدمه کتاب ذکر شده به لهجه اغوز نوشته شده است(کتاب دده قورقود علی السان طایفه اغوزان)معهذا بیشتر ویژگیهای ترکی آذری در مرحله تشکیل را در خود حفظ کرده است.اسامی جاهائیکه بعنوان محل وقوع حوادث و داستانها آمده (گنجه،بزدعه،قلعه الینجه،گویجه گولی یا دریاچه گویجه،درشام و دربند) مربوط به آذربایجان است ولی از شهرهای شرقی آناطولی (طرابزون،بایبورد و ماردین) هم بنام شهرهای همسایه کافر یاد شده که میتواند درباره تاریخ وقوع حوادث نیز اطلاعات تقریبی بما بدهد.با این ترتیب این وقایع مربوط به زمانی است که هنوز این شهرها از طرف ترکان سلجوقی (اغوزها) فتح نشده  و سکنه شان بدین اسلام درنیامده بودند،یعنی قرن 12 میلادی و یاقبل از آن.به نظر پروفسور و.و.بارتولد مستشرق معروف روسی که عمری را در تحقیق دده قورقود گذرانیده و همچنین پروفسور م.ارگین استاد ادبیات ترکی دانشگاه استانبول ،حوادث اصلی داستانها در آذربایجان رخ داده است.

از این اثر دو نسخه خطی یکی در کتابخانه درسدن آلمان و دیگری در کتابخانه واتیکان موجود است.نسخه واتیکان بعدا پیداشده و ناقص است.هر دونسخه به حروف عربی نوشته شده است.کتاب دده قورقود به زبانهای مختلف ترجمه و چاپ شده است.در ترکیه و جمهوری آذربایجان هم عین کتاب و هم به حروف لاتین و سیریلیک به دفعات چاپ شده و مورد بررسی علمی دانشمندان اروپایی (دیتس و فیشر) و روسی (بارتولد) و ترکیه(اورخان شائق،محرم ارگین) و آذربایجان (حمید اراسلی،دمیرچی زاده،جمشیدوف)قرار گرفته است.

در ایران سهند(ب.قراچورلو)شاعر فقید آذربایجان داستانها را به شعر سروده و قسمت اول آن را علی رغم ممنوعیت رژیم پهلوی در دوجلد بنام سازیمین سوزو (سخن ساز من)چاپ کرده است.بعد از انقلاب کتاب دده قورقود با املاء امروزی از طرف م.ع.فرزانه چاپ شده و در مجله وارلیق نیز اینجناب دو مقاله درباره دده قورقود نوشته ام.(دکتر جواد هیئت، ادبیات شفاهی خلق اذربایجان،وارلیق،تابستان 1360)

ترجمه فارسی دده قورقود نیز از ترجمه های انگلیسی و امریکایی به نامهای بابا قورقود و حماسه دده قورقود چاپ شده است(بابا قورقود ،جفریل ویس،ترجمه فریبا عزب دفتری و محمد حریری اکبری،نشر ابن سینا،تبریز 1355) و (انار،حماسه دده قورقود ، ترجمه ابراهیم دارابی ،نشر نوپا،تهران،1355)

دده قورقود که این کتاب به نام اوست و در همه داستانها حاضر بوده و در اخر هر داستان وارد صحنه میشود و داستان را با سخنان نغز و پند آمیز خود به پایان میرساند یکی از اوزان ها و در عین حال ریش سفید و دانا  و مصلحت اندیش قبیله اغوز است.

دیتس ، دانشمند آلمانی ، ترجمه داستان تپه گوز (هیولای یک چشم)را به آلمانی منتشر ساخته و آن را با اودیسه هومر مقایسه کرده و نظر داده است که هومر در سرودن اودیسه از این داستان کهن که بعدها در بخشی از کتاب دده قورقود جای گرفته بهره جسته یا دست کم از مضمون آن باخبر بوده است.در داستانهای دده قورقود زنان منزلتی بالا و همطراز با مردان دارند.در این داستانها خانواده تک زوجی(مونوگام) است و یکی از راه و رسم انتخاب همسر هماورد بودن دختر و پسر در اسب سواری و تیر اندازی و شمشیر زنی  و کشتی  و جنگاوری است.

از نظر دستوری دده قورقود در حدود 90 درصد با زبان معاصر آذری مطابقت مینماید.در ضمایر و قیود و حروف ربط در طول هشتصد سال سیر تکاملی ،بعضی تغییرات پدید آمده است،بعضیها متروک و بعضیها هم هنوز عینا بکار میرود.مثلا "بن" به "من" ،"قانقو" به "هانگی"، قاچان به "هاچان"،"اول" و "شول" به "او"(اغلب این واژه ها تا اواخر قرن 18 نیز در آثار شعرا بکار میرفت.) "بیرله" به "ایله"، "کیبی" به "کیمی" و "آوه ت"تبدیل به بلی (عربی) شده است.

از نظر لغوی نیز کما بیش تفاوتهایی با زبان معاصر در آن دیده میشود.لغات خارجی هم بسیار کم دارد  مثلا در تمام کتاب 350 کلمه عربی و 136 کلمه فارسی هست که اغلب اصطلاحهای مذهبی و جنگی است.کلمات ترکی یا عینا در زبان امروزی بکار میرود ،یا تغییراتی در آنها رخ داده، و یا اینکه بکلی متروک شده اند.

در دده قورقود کلمات مترادف زیاد، و اغلب با هم بکار رفته است.در بعضی جاها کلمات مترادف هر دو ترکی ولی مربوط به لهجه های مختلف است.مانند"ائت،قیل=بکن"و"دئه،سؤیله،آییت،دگیل=بگو""اسن،ساغ=سالم"،"قیزیل،آلتون=طلا"و"گئتمک،وارماق=رفتن"و"ییگیت،آلپ،جلاسون،آره ن،اؤوره ن=قهرمان"،"یاقشی،یاخشی،ائیو،ییک=خوب"و"توی،دوگون=عروسی" و نظایر اینها.در برخی موارد یکی از کلمات مترادف ترکی و دیگری عربی یا فارسی است که با هم بکار رفته اند مانند:آغیر و عزیز،یازی و یابان،اوچماق و بهشت،ایاق و صراحی ،ساواش و جنگ ،تانری و الله، و نظایر اینها.

این قبیل کلمات نشان میدهد که اولا زبان دده قورقود زبان خالص قبیله اغوز نیست بلکه امیخته ای از زبانهای قبایل اغوز و قبچاق و ترکان شرقی است،یعنی زبان ترکی آذری در مرحله تشکیل است و بکار بردن کلمات عربی و فارسی با کلمات مترادف ترکی نشانگر آن است که در این دوره کلمات عربی و فارسی تازه وارد زبان مردم شده و هنوز برای همه قابل فهم نبوده و لذا همراه با کلمات هم معنای ترکی بکار رفته است.این قبیل کلمات که بیشتر از راه نفوذ دولتی و مذهبی و عرفان و ادبیات وارد ترکی شده بعد از مدتها جای کلمات ترکی را گرفته و در دوره های بعدی مستقلا بکار رفته است.

از :دکتر جواد هیئت،سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی،نشر پیکان

منبع:بنياد مختومقلي http://pyragy.blogfa.com/post-1070.aspx

+ نوشته شده در  یکشنبه هشتم خرداد 1390ساعت   توسط اسدالله امیری  |